Kamis, 03 September 2026

Jamita Epistel XIV Dung Trinitatis, 6 September 2026

MANGHAHOLONGI DEBATA DOHOT DONGAN JOLMA  

(Kasih Kepada Allah Dan Sesama Manusia)

5 Musa 11 : 13 – 21

 

1. Huria ni Tuhanta na hinaholongan, Sitolu horong do parsagi ni Padan na Robi mangihuthon parsagi halak Jahudi. I ma horong Buku ni si Musa (Tora), Buku ni angka Panurirang (Nebiim) dohot Buku Pamujion (Ketubim). Haroroan ni horong parjolo marbona tu 4 (opat) panguhalan (teori sumber-sumber). la goar ni panguhalan i, sumber Yahwis, Elohis, Deuteronomis dohot Priest. Ganup Surat i tubu di pangalaho masa na marasing be. Asa di horong buku parjolo ni Padan na Robi do hapeahan ni buku 5 Musa i. la isi ni horong parjolo (Tora) marpamusatan tu panindangion haporseaon ni parbangsodebataon nasida (huria na parjolo i), gomparan ni si Abraham. Unokna, nasida manghaporseai na pinillit ni Debata do nasida gabe bangso hamalimon di tongatonga ni portibi on. Alani, ganup suhisuhi ni ngoluna gabe hapataran ni pangalaho ni bangso ni Debata. Marragam do rumang ni angka Surat i. Adong na marrumang barita masa, poda, uhum, ende pamujion, dna. Buku palimahon sian buku horong parjolo (Tora) digoari do buku 5 Musa. Kitab Ulangan di hata Indonesia, Deutronomy di hata Inggris, jala di hata Gorik digoari Septuaginta (LXX). Di terjemahan hata Batak siapari digoari buku Pangaratarataion. Na mangaratai poda haporseaon ni bangso i uju laho mamasuhi tano Kanaan niuluhon ni si Yosua dung salpu ombas ni si Musa. 4 (Opat) horong do parsagi ni joujou ni isi ni 5 Musa 11:

ü                                   Manghaholongi Debata siala haluaon ni bangso i sian gomgoman ni halak Misir Patoguhon pangajarion siradoti tona ni Debata (ay. 1-9);

ü                                   Manghaholongi Debata marhite na mangaradoti tona ni Debata (ay. 10-17);

ü                                   Mangajarhon halongangan pinatupa ni Debata tu sundut na umposo (ay. 18-25);

ü                                   Gabe pasupasu manang torutoru do basabasa ni Debata (ay. 26-32). Hapeahan ni ojahan ni jamita di parujungan ni hibung parjolo (2 ayat)

2.                                                                                                                                   Nuaeng tapandar ma hatorangan ni turpuk on asa lam torang taantusi:

a)                                                                                                                                            Ayat 13: Manangihon Tona: manghaholongi dohot mangoloi Jahowa. Di halak Israel na mansai ringkot di parngoluon ni partondion nasida ima marhite na manurathon di sada perkamen (ima inganan panuratan na sian hulit ni binatang) digoari do i Mezuzah. Disurathon ma disi angka Patik. Dibagasan Mezuzah i adong ma dibahen dua bagian ni Buku 5 Musa (Kitab Ulangan). Di bagian naparjolo ima sian 5 Musa 6: 4 – 9 ima songon semboyan ni haporseaon di halak Jahudi na digoari “Shema”. Disosoi do marhite patik i asa ditangihon bangso Israel hata ni Tuhan i jala diulahon sian nasa roha dohot ateate nasida, jala asa diajarhon i marulakulak tu angka iananghon nasida nang di angka partingkian, jala mambahen i gabe songon tanda, songon na di tohang ni jabu nasida. Napaduahon ima sian 5 Musa 11: 13-21, ima na manaringoti parsitutuon laho mamparrohahon parenta ni Tuhan i dohot bagabagaNa. Sada ciri khas ni ganup Mezuzah ima sai di gurithon huruf Ibrani ima Shin manang huruf “S”, manang na sederhana i nang na denggan jala uli di gorga. Shin ima singkatan ni goar ni Tuhan, ima Shaddai lapatanna Maha Besar. Jadi naung somal do di halak Jahudi laho manjama Mezuzah uju bongot dohot haruar sian sada bagas. Mezuzah on na marlapatan songot sipaingot di “Shema” jala parenta laho manghaholongi Tuhan Debata sian nasa rohana. Manghaholongi Debata sian nasa roha dohot ateate ima na ingkon ulahonon ni halak na porsea. Songon naung ditonahon Tuhanta Jesus di Mateus 22: 37 – 40 Jadi didok Jesus ma: “Sihaholonganmu do Tuhan Debatam sian nasa ateatem, sian nasa hosam dohot sian nasa roham! I do patik raja jala parjolo. Alai dos do arga ni na paduahon on: Sihaholonganmu do donganmi doshon dirim! Patik na dua on do mangkangkam nasa patik dohot hata ni panurirang.” Dipanggulmiton ni angka na porsea i patuduhon burju ni rohana mangulahon patik ni Debata. Manghaholongi Debata dohot mangulahon patikNa ima songon dua sisi mata uang na so tarsirang. Ingkon niulahon do na dua i; manghaholongi dohot mangulahon patikNa. Taringot tu namangulahon patik on dipatudos Jesus do tu halak na bisuk sian umpama dua horong halak na oto dohot na bisuk. Molo halak na bisuk ima na pajongjonghon jabuna di atas ni batu; ima gombaran ni halak na manangihon Hata ni Debata jala na mangulahonsa. Molo halak na oto ima halak na pajongjonghon jabuna di atas ni pasir, nasida manangihon Hata ni Debata alai ndang diulahon. Molo ro habahaba nang udan pintor sega do jabu na dipajongjong di atas ni pasir, ima manggombarhon na boi do mura putus asa, gale, mandele, jala mandate halak na so mangulahon Hata ni Debata. Alai na pajongjong bagas di atas batu, ro pe habahaba, galumbang, por udan, ndang meret manang gabe sega jabu I, ala hot di atas batu, ima na mangulahon Hata ni Debata.

b)                                                                                                                                           Huria ni Tuhanta; haotoon ndada na so marparbinotoan, alai na so mangulahon hasintongan do. Dipapulik nasida do hasintongan, tudos tu halak na sai manghalomohon dalan nah atop (instan) jala na holan marpos  ni roha tu angka na di portibi on. Di parngoluan siganup ari, torop do jolma binereng songon na denggan do parngoluonna sian duru, jala sukses, songon na badia, godang na binotona, alai uju ro angka parungkilon; sian bagas, sian parkarejoan, sahit panahit na ro; boi ma patar berengon na togu do haporseaonna di atas ni batu manang ndang di atas ni pasir ? Ia batu i do na manggombarhon hahotan hasintongan ni Hata ni Debata na so tarpasiding portibi on. Angka na unduk jala burju mangulahon hata hasintongan, ima Hata ni Debata ndang mura di palindaklindak sibolis i asa tarela. Ndang mura mura muruk, kecewa, ndang ganggu rohana molo ro pe angka barita na so denggan, ima angka na marbisuk.

c)                                                                                                                                            Ayat 14-15 : Marparbue do angka siula Hata ni Debata. Dipatorang do di turpuk on upa sijaloon ni angka na burju mangulahon Hata ni Debata; dilehon udan ima mabornohi tano nasida. Mansai gorang do dipatorang di padan na Robi, na diparenta Debata angka panurirangNa laho manutup langit, jala ungkaponNa do langit i laho parohon udan laho mamasumasu. Molo ari logo (kekeringan) ima sada uhuman, jala molo ro udan ima patandahon pasupasu ni Debata. Ima songon saran na dilehon Debata marhite udan mamasumasu tano nasida asa marparbue angka suansuanan, jala gabe pangomoan di nasida, ima mambahen las roha ni bangso Israel gabe mangolu angka pinomparnasida. Marhite udan i do patubu eme nang anggur nasida asa adong sipanganon ni bangso i. Laos marhite udan i do patubu angka duhutduhut di ladangnasida bahen hangoluan di angka pinahanna, nabolas mangan jala bosuran sude nasida. Molo nunga mangomo jala lam ganda na sinari ima na mambahen las n iroha, ima angka na martua. Halak na martua i pe didok par-Psalmen do na manghalomohon Patik jala dipingkiri rohana arian dohot borngin, ima di Psalmen 1: 3 “Songon hau do ibana, na sinuan di topi ni batang aek, na marparbuehon parbuena di hajujumpang ni tingkina bulungna pe ndang olo malos, jala sude na niulana manjadi do.” Ima halak na mananda Debata, na jonok tu Debata, mangulahon HataNa. Digombarhon i do songon hau na di topi ni aek, sai adong sumber hangoluon ni hau i asa hot mangolu jala marparbue. Marasing do molo so jonokhon ni aek, isarana na holan mangarop di cuaca udan alai molo so ro udan, mahiang, logo ari boi do gabe ganggu jala ndang hot haoojak ni hau i jala  mate. Cuaca dohot logo ni ari songon metafora ni angka pergumulan ni ngolu. Jadi hau na ditopi ni aek ndang margantung tu cuaca asa menghasilkan, asa marparbue. Laos songon i ma gombaran na sai tongtong manghasiholi patik ni Debata. Ala ni i marparbue do angka siula Hata ni Debata jala na martua tung pe ro angka habahaba ndang berpengaruh di ngoluna ala hot do parsaoranna dohot Debata.

 

d)                                                                                                                                           Ayat 16 – 17 : Mangaramoti diri jala unang tarela. Mansai denggan do sipasingot ni Debata tu bangsoNa i asa mangaramoti dirina jala asa unang tarela.Dison do dipaboa Debata songon konsekuensi molo so diula nasida Hata ni Tuhan i. Tung godang do na mambahen lemba rohanasida nang hita pe angka na porsea i di portibi on. Binahen ni perkembangan jaman sinuaeng on, godang do jolma ndang manjomothon dirina be, nunga tarela binahen ni hisaphisapna nang pardagingon dohot sibolis i. Pangalaho na gabe roha diri nama sinuaeng on; boha do asa tarbarita dirina sian medsos, marhite flexing, ngolu na materialis, hedonis, pangalangkupon, panipu, sipaotooto, koruptor, panangko, jala mardebatahon debata jaman nuaeng. Saluhutna i parohon rimas ni Debata tu angka na so satia mangihuthon Debata. Uhuman ma na ro, jala soada be pasupasu, ndang ro be udan, boi gabe mahiang, jala mago nasida.

 

e)                                                                                                                                            Ayat 18-20 : Dipaingot bangso i asa diparatehon Hata i jala diajarhon tu ianakhon. Sada metode asa ingot tu utokutok ni jolma ima marhite na manurathon. Mansai ringkot do manurat angka siingoton, asa lohot tu parningotan. Jadi nunga diajari Debata bangso i asa manurathon angka patik nang Hata ni Tuhan i di tohang bagas nasida. Ia uju masuk manang haruas sian bagas nasida sai tongtong dibereng jala dijaha hat ani Tuhan i, ima mambahen asa ingot nasida. Saonnari metode motivasi tu angka ianangkon parsingkola asa marsitutu marsiajar, ima manurathon aha do sintasintana nasida di meja belajar manang disurathon balgabalga di kamarna. Jadi uju marsiajar ibana, idaonna ma torus sintasintana i jala dung masuk tu kamarna pe berengona ma muse na pinarsinta ni rohana i, asa ima na memotivasi ibana marsitutu laho marsiajar. Laos songon i do taringot tu na mangajarhon Hata ni Debata i, asa ingot nasida di Hata ni Tuhan i na margogoihon hita. Nuaeng tantanganna ima antara na mangharinghothon masa depan iananghon marhite marsitutu marparsiajari parsiajaranna di sikola manang mamaparsiajari Hata ni Tuhan i. Sasintongna mansai ringkpt do na dua i na so boi tarsirang, asa molo tung pe dihaburjuhon mamparsiajari pelajaranna, naeng ma tong dihalaputi mamparsiajari Hata ni Tuhan i. Dison ma peranan ni natoras laho mamodai, paingothon inankhonna taringot tu Hata ni Debata. Sonagon Program ni hurianta HKBP orientasi pelayanan ima: “Pengajaran Iman Ditengah KeluargaEcclesia Domestica, asa dipatupa natoras partangiangan keluarga songon dalan laho marpungu, marsomba tu Debata, jala mangajari taringot tu Hata ni Debata. Dibagasan partangiangan i do tubu harosuon ni ama, ina, nang inanagkhon, manaringoti Debata dohot manaringoti masa depan keluarga. Ai godang nuaeng dakdanak ndang diboto aha do sintasinta na tu tingki na naeng ro, gabe sintasinta ni natorasna do. Ido umbahen parpunguan di tonga ni bagas marhitehite partangiangan keluarga i mendorong jala memotivasi keluarga asa marsitutu marsomba tu Tuhan, jala disi ma Tuhanta i mamasumasu marhite na mangalehon tiur ni roha, pingkiran laho mandalani ari sogot jala mandapot hagogoon.

f)                                                                                                                                             Ayat 21: Asa leleng mangingani Tano na niuarihon ni Debata. Leleng mangolu sada basabasa ni Debata do i tu hajolmaon. Ia angka jolma najolo mansai ganjang do umurna. Sinuaeng on, muramura do ro sahit, nang angka musibah na manghorhon marmatean angka na marumur poso dope. Leleng mangolu na pinarsinta ni torop jolma. Aha do mambahen jolma mamparsintahon leleng mangolu ? ima ala naeng sonang rohana. Songon di angka negara maju godang do angka na marumur Panjang, ala denggan tertata jala terintegritas hamajuon panggomgomi nang negara dohot bangsona. Alai dibagasan turpuk on na mambahen sonang rohana jala leleng mangolu ima na mambahen Hata ni Tuhan i na gabe ojahan dibagasan ngoluna. Hata ni Tuhan i do na mangalehon las ni rohanta dohot hagogoon. Ala ni i jotjot ma tataringoti taringot tu Hata ni Tuhan dohot Tuhan i dipardalanan ni ngolunta. AI marhite i do taruli pasupasu hagogoon, pos ni roha hita mandalani ariari ni ngolunta.

3.                                                                                                                                   Huria ni Tuhanta na hinaholongan dibagasan Jesus Kristus, Alai na gabe tantangan di jaman sinuaeng on, mansai torop do jolma manghalomohon angka barit ana viral, na adong di medsos dohot manaringoti angka na so pola marguna. Godang do jolma di medsos asa ditangihon alualuna, holsona, nang parngoluonna. Bahkan adong do na so maila paboaboa hinaroa ni dongan, keluarga, manang paroaroahon na tardo kalo manang musuna. Di Medos pe boi do dibahen gabe media laho berdebat, marbadai jala sai adong do na mengkoment dohot na tagi patangitangi nang pihutihut baritana. Hape ndang pola adong labana di hita i. Ima sada sian godang angka barita na so apala penting jala ringkot laho mangurupi hita gabe  jolma na berkembang jala marguna. Marhite turpuk on disosoi do hita laho manghasiholi Hata ni Tuhanta i, na marguna laho pauliulihon parngoluonta. Tudos songon na nidok ni Ap.Paulus tu si Timoteus na tarsurat di 2 Timoteus 3:16-17Ai nasa Surat i, sinihathon ni Debata do; jala hasea mamodai, maminsang, pauliulihon, manogunogu di bagasan hatigoran, asa rimpas halak ni Debata, hobas tu nasa ulaon na denggan.” Ngolu ni na porsea gumodang ma manaringoti taringot tu Tuhan i; ima na marimpola jala marguna di ngolunta. Ala sian Tuhanta i do ro ragam pasupasu na mangalehon hasonangan dibagasan ngolunta nang tarlumobi hasonanganta na manongtong marhitehite Tuhan Jesus Kristus i.  naung jumolo do Tuhanta i manghaholongi hita asa sian hita, ala na tinompaNa do hita, diramoti ngolunta sahat tu na manongtong i, di angka na porsea. Ala ni i tangkas ma tapatuduhon holongta tu Debata marhite hasatiaonta mangaradoti Hata nang PatikNa. Topik ni Minggunta  mandok : MANGHAHOLONGI DEBATA DOHOT DONGAN JOLMA  (Kasih Kepada Allah Dan Sesama Manusia) tapatuduhon ma holongta tu Debata dohot dongan jolma marhite na mangulahon Patik nang Hata ni Tuhanta i. Ai dibagasan patik i do hita disosoi laho manghaholongi Debata (Patik I-IV) dohot  manghaholongi dongan jolma (Patik V-X). Jala tudos na nidok di evangeliumta i di Lukas 10 : 27 “Ingkon dihaholongi ho do Tuhan Debatami sian nasa ateatem, sian nasa tondim, sian nasa gogom dohot sian nasa roham, jala donganmi songon dirim!” Amen.

Jamita Epistel XIV Dung Trinitatis, 6 September 2026

MANGHAHOLONGI DEBATA DOHOT DONGAN JOLMA   (Kasih Kepada Allah Dan Sesama Manusia) 5 Musa 11 : 13 – 21   1. Huria ni Tuhanta na hina...