MANGHAHOLONGI
DEBATA DOHOT DONGAN JOLMA
(Kasih
Kepada Allah Dan Sesama Manusia)
5
Musa 11 : 13 – 21
1.
Huria
ni Tuhanta na hinaholongan, Sitolu horong do parsagi ni Padan na Robi
mangihuthon parsagi halak Jahudi. I ma horong Buku ni si Musa (Tora),
Buku ni angka Panurirang (Nebiim) dohot Buku Pamujion (Ketubim).
Haroroan ni horong parjolo marbona tu 4 (opat) panguhalan (teori
sumber-sumber). la goar ni panguhalan i, sumber Yahwis, Elohis, Deuteronomis
dohot Priest. Ganup Surat i tubu di pangalaho masa na marasing
be. Asa di horong buku parjolo ni Padan na Robi do hapeahan ni buku 5 Musa i. la
isi ni horong parjolo (Tora) marpamusatan tu panindangion
haporseaon ni parbangsodebataon nasida (huria na parjolo i), gomparan ni si
Abraham. Unokna, nasida manghaporseai na pinillit ni Debata do nasida gabe
bangso hamalimon di tongatonga ni portibi on. Alani, ganup suhisuhi ni ngoluna
gabe hapataran ni pangalaho ni bangso ni Debata. Marragam do rumang ni angka
Surat i. Adong na marrumang barita masa, poda, uhum, ende pamujion, dna. Buku
palimahon sian buku horong parjolo (Tora) digoari do buku 5 Musa.
Kitab Ulangan di hata Indonesia, Deutronomy di hata Inggris, jala di hata Gorik
digoari Septuaginta (LXX). Di terjemahan hata Batak siapari
digoari buku Pangaratarataion. Na mangaratai poda haporseaon ni bangso i uju
laho mamasuhi tano Kanaan niuluhon ni si Yosua dung salpu ombas ni si Musa. 4
(Opat) horong do parsagi ni joujou ni isi ni 5 Musa 11:
ü
Manghaholongi
Debata siala haluaon ni bangso i sian gomgoman ni halak Misir Patoguhon
pangajarion siradoti tona ni Debata (ay. 1-9);
ü
Manghaholongi
Debata marhite na mangaradoti tona ni Debata (ay. 10-17);
ü
Mangajarhon
halongangan pinatupa ni Debata tu sundut na umposo (ay. 18-25);
ü
Gabe
pasupasu manang torutoru do basabasa ni Debata (ay. 26-32). Hapeahan ni ojahan
ni jamita di parujungan ni hibung parjolo (2 ayat)
2.
Nuaeng
tapandar ma hatorangan ni turpuk on asa lam torang taantusi:
a)
Ayat 13: Manangihon Tona: manghaholongi dohot mangoloi
Jahowa.
Di halak Israel na mansai ringkot di parngoluon ni partondion nasida ima
marhite na manurathon di sada perkamen (ima inganan panuratan na sian hulit ni binatang)
digoari do i Mezuzah. Disurathon ma disi angka Patik. Dibagasan Mezuzah
i adong ma dibahen dua bagian ni Buku 5 Musa (Kitab Ulangan). Di bagian naparjolo
ima sian 5 Musa 6: 4 – 9 ima songon semboyan ni haporseaon di halak Jahudi na digoari
“Shema”. Disosoi do marhite patik i asa ditangihon bangso Israel
hata ni Tuhan i jala diulahon sian nasa roha dohot ateate nasida, jala asa
diajarhon i marulakulak tu angka iananghon nasida nang di angka partingkian,
jala mambahen i gabe songon tanda, songon na di tohang ni jabu nasida. Napaduahon
ima sian 5 Musa 11: 13-21, ima na manaringoti parsitutuon laho mamparrohahon parenta
ni Tuhan i dohot bagabagaNa. Sada ciri khas ni ganup Mezuzah ima sai di gurithon
huruf Ibrani ima “Shin” manang huruf “S”, manang na
sederhana i nang na denggan jala uli di gorga. Shin ima singkatan ni goar
ni Tuhan, ima Shaddai lapatanna Maha Besar. Jadi naung somal do
di halak Jahudi laho manjama Mezuzah uju bongot dohot haruar sian sada bagas. Mezuzah
on na marlapatan songot sipaingot di “Shema” jala parenta laho
manghaholongi Tuhan Debata sian nasa rohana. Manghaholongi Debata sian nasa
roha dohot ateate ima na ingkon ulahonon ni halak na porsea. Songon naung
ditonahon Tuhanta Jesus di Mateus 22: 37 – 40 Jadi didok Jesus ma: “Sihaholonganmu
do Tuhan Debatam sian nasa ateatem, sian nasa hosam dohot sian nasa roham! I do
patik raja jala parjolo. Alai dos do arga ni na paduahon on: Sihaholonganmu do
donganmi doshon dirim! Patik na dua on do mangkangkam nasa patik dohot hata ni
panurirang.” Dipanggulmiton ni angka na porsea i patuduhon burju ni rohana
mangulahon patik ni Debata. Manghaholongi Debata dohot mangulahon patikNa ima
songon dua sisi mata uang na so tarsirang. Ingkon niulahon do na dua i;
manghaholongi dohot mangulahon patikNa. Taringot tu namangulahon patik on dipatudos
Jesus do tu halak na bisuk sian umpama dua horong halak na oto dohot na bisuk.
Molo halak na bisuk ima na pajongjonghon jabuna di atas ni batu; ima gombaran
ni halak na manangihon Hata ni Debata jala na mangulahonsa. Molo halak na oto ima
halak na pajongjonghon jabuna di atas ni pasir, nasida manangihon Hata ni
Debata alai ndang diulahon. Molo ro habahaba nang udan pintor sega do jabu na
dipajongjong di atas ni pasir, ima manggombarhon na boi do mura putus asa,
gale, mandele, jala mandate halak na so mangulahon Hata ni Debata. Alai na
pajongjong bagas di atas batu, ro pe habahaba, galumbang, por udan, ndang meret
manang gabe sega jabu I, ala hot di atas batu, ima na mangulahon Hata ni Debata.
b)
Huria ni Tuhanta; haotoon ndada na so
marparbinotoan, alai na so mangulahon hasintongan do. Dipapulik nasida do
hasintongan, tudos tu halak na sai manghalomohon dalan nah atop (instan) jala
na holan marpos ni roha tu angka na di
portibi on. Di parngoluan siganup ari, torop do jolma binereng songon na
denggan do parngoluonna sian duru, jala sukses, songon na badia, godang na
binotona, alai uju ro angka parungkilon; sian bagas, sian parkarejoan, sahit
panahit na ro; boi ma patar berengon na togu do haporseaonna di atas ni batu
manang ndang di atas ni pasir ? Ia batu i do na manggombarhon hahotan hasintongan
ni Hata ni Debata na so tarpasiding portibi on. Angka na unduk jala burju
mangulahon hata hasintongan, ima Hata ni Debata ndang mura di palindaklindak
sibolis i asa tarela. Ndang mura mura muruk, kecewa, ndang ganggu rohana molo
ro pe angka barita na so denggan, ima angka na marbisuk.
c)
Ayat 14-15 : Marparbue do angka siula
Hata ni Debata. Dipatorang do di turpuk on upa sijaloon ni angka na burju
mangulahon Hata ni Debata; dilehon udan ima mabornohi tano nasida. Mansai
gorang do dipatorang di padan na Robi, na diparenta Debata angka panurirangNa
laho manutup langit, jala ungkaponNa do langit i laho parohon udan laho
mamasumasu. Molo ari logo (kekeringan) ima sada uhuman, jala molo ro udan ima
patandahon pasupasu ni Debata. Ima songon saran na dilehon Debata marhite udan
mamasumasu tano nasida asa marparbue angka suansuanan, jala gabe pangomoan di
nasida, ima mambahen las roha ni bangso Israel gabe mangolu angka
pinomparnasida. Marhite udan i do patubu eme nang anggur nasida asa adong
sipanganon ni bangso i. Laos marhite udan i do patubu angka duhutduhut di
ladangnasida bahen hangoluan di angka pinahanna, nabolas mangan jala bosuran
sude nasida. Molo nunga mangomo jala lam ganda na sinari ima na mambahen las n
iroha, ima angka na martua. Halak na martua i pe didok par-Psalmen do na manghalomohon
Patik jala dipingkiri rohana arian dohot borngin, ima di Psalmen 1: 3 “Songon
hau do ibana, na sinuan di topi ni batang aek, na marparbuehon parbuena di
hajujumpang ni tingkina bulungna pe ndang olo malos, jala sude na niulana
manjadi do.” Ima halak na mananda Debata, na jonok tu Debata, mangulahon
HataNa. Digombarhon i do songon hau na di topi ni aek, sai adong sumber
hangoluon ni hau i asa hot mangolu jala marparbue. Marasing do molo so jonokhon
ni aek, isarana na holan mangarop di cuaca udan alai molo so ro udan, mahiang,
logo ari boi do gabe ganggu jala ndang hot haoojak ni hau i jala mate. Cuaca dohot logo ni ari songon metafora
ni angka pergumulan ni ngolu. Jadi hau na ditopi ni aek ndang margantung tu
cuaca asa menghasilkan, asa marparbue. Laos songon i ma gombaran na sai
tongtong manghasiholi patik ni Debata. Ala ni i marparbue do angka siula Hata
ni Debata jala na martua tung pe ro angka habahaba ndang berpengaruh di ngoluna
ala hot do parsaoranna dohot Debata.
d)
Ayat 16 – 17 : Mangaramoti diri jala unang tarela. Mansai denggan do
sipasingot ni Debata tu bangsoNa i asa mangaramoti dirina jala asa unang
tarela.Dison do dipaboa Debata songon konsekuensi molo so diula nasida Hata ni
Tuhan i. Tung godang do na mambahen lemba rohanasida nang hita pe angka na
porsea i di portibi on. Binahen ni perkembangan jaman sinuaeng on, godang do
jolma ndang manjomothon dirina be, nunga tarela binahen ni hisaphisapna nang
pardagingon dohot sibolis i. Pangalaho na gabe roha diri nama sinuaeng on; boha
do asa tarbarita dirina sian medsos, marhite flexing, ngolu na materialis,
hedonis, pangalangkupon, panipu, sipaotooto, koruptor, panangko, jala
mardebatahon debata jaman nuaeng. Saluhutna i parohon rimas ni Debata tu angka
na so satia mangihuthon Debata. Uhuman ma na ro, jala soada be pasupasu, ndang
ro be udan, boi gabe mahiang, jala mago nasida.
e)
Ayat 18-20 : Dipaingot bangso i asa diparatehon Hata i
jala diajarhon tu ianakhon. Sada metode asa ingot tu utokutok ni jolma ima
marhite na manurathon. Mansai ringkot do manurat angka siingoton, asa lohot tu
parningotan. Jadi nunga diajari Debata bangso i asa manurathon angka patik nang
Hata ni Tuhan i di tohang bagas nasida. Ia uju masuk manang haruas sian bagas
nasida sai tongtong dibereng jala dijaha hat ani Tuhan i, ima mambahen asa
ingot nasida. Saonnari metode motivasi tu angka ianangkon parsingkola asa
marsitutu marsiajar, ima manurathon aha do sintasintana nasida di meja belajar
manang disurathon balgabalga di kamarna. Jadi uju marsiajar ibana, idaonna ma
torus sintasintana i jala dung masuk tu kamarna pe berengona ma muse na
pinarsinta ni rohana i, asa ima na memotivasi ibana marsitutu laho marsiajar.
Laos songon i do taringot tu na mangajarhon Hata ni Debata i, asa ingot nasida
di Hata ni Tuhan i na margogoihon hita. Nuaeng tantanganna ima antara na
mangharinghothon masa depan iananghon marhite marsitutu marparsiajari
parsiajaranna di sikola manang mamaparsiajari Hata ni Tuhan i. Sasintongna mansai
ringkpt do na dua i na so boi tarsirang, asa molo tung pe dihaburjuhon
mamparsiajari pelajaranna, naeng ma tong dihalaputi mamparsiajari Hata ni Tuhan
i. Dison ma peranan ni natoras laho mamodai, paingothon inankhonna taringot tu
Hata ni Debata. Sonagon Program ni hurianta HKBP orientasi pelayanan ima: “Pengajaran
Iman Ditengah Keluarga” Ecclesia Domestica, asa dipatupa natoras
partangiangan keluarga songon dalan laho marpungu, marsomba tu Debata, jala
mangajari taringot tu Hata ni Debata. Dibagasan partangiangan i do tubu
harosuon ni ama, ina, nang inanagkhon, manaringoti Debata dohot manaringoti
masa depan keluarga. Ai godang nuaeng dakdanak ndang diboto aha do sintasinta
na tu tingki na naeng ro, gabe sintasinta ni natorasna do. Ido umbahen
parpunguan di tonga ni bagas marhitehite partangiangan keluarga i mendorong
jala memotivasi keluarga asa marsitutu marsomba tu Tuhan, jala disi ma Tuhanta i
mamasumasu marhite na mangalehon tiur ni roha, pingkiran laho mandalani ari
sogot jala mandapot hagogoon.
f)
Ayat 21: Asa leleng mangingani Tano na niuarihon ni
Debata. Leleng
mangolu sada basabasa ni Debata do i tu hajolmaon. Ia angka jolma najolo mansai
ganjang do umurna. Sinuaeng on, muramura do ro sahit, nang angka musibah na
manghorhon marmatean angka na marumur poso dope. Leleng mangolu na pinarsinta
ni torop jolma. Aha do mambahen jolma mamparsintahon leleng mangolu ? ima ala naeng
sonang rohana. Songon di angka negara maju godang do angka na marumur Panjang,
ala denggan tertata jala terintegritas hamajuon panggomgomi nang negara dohot
bangsona. Alai dibagasan turpuk on na mambahen sonang rohana jala leleng
mangolu ima na mambahen Hata ni Tuhan i na gabe ojahan dibagasan ngoluna. Hata
ni Tuhan i do na mangalehon las ni rohanta dohot hagogoon. Ala ni i jotjot ma
tataringoti taringot tu Hata ni Tuhan dohot Tuhan i dipardalanan ni ngolunta.
AI marhite i do taruli pasupasu hagogoon, pos ni roha hita mandalani ariari ni
ngolunta.
3.
Huria ni Tuhanta na hinaholongan dibagasan Jesus
Kristus, Alai
na gabe tantangan di jaman sinuaeng on, mansai torop do jolma manghalomohon
angka barit ana viral, na adong di medsos dohot manaringoti angka na so pola
marguna. Godang do jolma di medsos asa ditangihon alualuna, holsona, nang
parngoluonna. Bahkan adong do na so maila paboaboa hinaroa ni dongan, keluarga,
manang paroaroahon na tardo kalo manang musuna. Di Medos pe boi do dibahen gabe
media laho berdebat, marbadai jala sai adong do na mengkoment dohot na tagi
patangitangi nang pihutihut baritana. Hape ndang pola adong labana di hita i.
Ima sada sian godang angka barita na so apala penting jala ringkot laho
mangurupi hita gabe jolma na berkembang
jala marguna. Marhite turpuk on disosoi do hita laho manghasiholi Hata ni
Tuhanta i, na marguna laho pauliulihon parngoluonta. Tudos songon na nidok ni Ap.Paulus
tu si Timoteus na tarsurat di 2 Timoteus 3:16-17 “Ai nasa Surat i,
sinihathon ni Debata do; jala hasea mamodai, maminsang, pauliulihon, manogunogu
di bagasan hatigoran, asa rimpas halak ni Debata, hobas tu nasa ulaon na
denggan.” Ngolu ni na porsea gumodang ma manaringoti taringot tu Tuhan i;
ima na marimpola jala marguna di ngolunta. Ala sian Tuhanta i do ro ragam
pasupasu na mangalehon hasonangan dibagasan ngolunta nang tarlumobi
hasonanganta na manongtong marhitehite Tuhan Jesus Kristus i. naung jumolo do Tuhanta i manghaholongi hita
asa sian hita, ala na tinompaNa do hita, diramoti ngolunta sahat tu na
manongtong i, di angka na porsea. Ala ni i tangkas ma tapatuduhon holongta tu
Debata marhite hasatiaonta mangaradoti Hata nang PatikNa. Topik ni Minggunta mandok : MANGHAHOLONGI DEBATA DOHOT DONGAN
JOLMA (Kasih Kepada Allah Dan Sesama
Manusia) tapatuduhon ma holongta tu Debata dohot dongan jolma marhite na
mangulahon Patik nang Hata ni Tuhanta i. Ai dibagasan patik i do hita disosoi
laho manghaholongi Debata (Patik I-IV) dohot
manghaholongi dongan jolma (Patik V-X). Jala tudos na nidok di evangeliumta
i di Lukas 10 : 27 “Ingkon dihaholongi ho do Tuhan Debatami sian nasa
ateatem, sian nasa tondim, sian nasa gogom dohot sian nasa roham, jala donganmi
songon dirim!” Amen.